Prof. zw. dr hab. Ryszard Żelichowski

Instytut Studiów Politycznych PAN, Zakład Europeistyki

e-mail: rzeli@isppan.waw.pl

tel. 22 825 52 21


English

Zainteresowania badawcze:

1.    Państwa niderlandzkiego obszaru językowego

2.    Małe państwa Europy Zachodniej i terytoria specjalne

Zadanie statutowe na lata 2016-2017: „Małe państwa i terytoria specjalne Unii Europejskiej (temat szczegółowy: wyspy europejskie wobec napływu uchodźców)”

 

Cel realizacji zadania: To kolejny etap badań nad małymi państwami i terytoriami specjalnymi, prowadzonymi w Zakładzie Europeistyki od 2005 roku. Tym razem szczególny nacisk położony zostanie na wyspy europejskie Morza Śródziemnego, które odgrywają ważną rolę w tak dramatycznym procesie, jakim jest masowa migracja ludności z terenów objętych wojną w Afryce, czy na Bliskim Wschodzie. Jej wymarzona droga do Europy prowadzi przez wyspy greckie i włoskie (najbardziej znany jest przypadek Lampedusy) oraz terytoria zamorskie Hiszpanii (np. Ceuta oraz Mellila). Zbadane zostaną skutki, jakie migracje te niosą dla społeczności tak specyficznych obszarów, jakimi są ograniczone terytorialnie i infrastrukturalnie wyspy, a także dla Unii Europejskiej.

Badania dotyczące wysp będą realizowane we współpracy ze studentami-doktorantami i ich opiekunami naukowymi z ISP PAN i Collegium Civitas oraz Zakładu Geografii Politycznej w Katedrze Geografii Politycznej i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Łódzkiego.

 

Kontynuowane będzie także badanie dotyczące systemu federalnego w Królestwie Belgii i jego ewolucji, ze szczególnym uwzględnieniem obszaru Flandrii, państwa wchodzącego w skład federacji belgijskiej. Choć obszar ten nie odpowiada definicji terytorium specjalnego, zachodzące tam procesy decentralizacyjne stanowią laboratorium nowej dla Europy formy ustrojowej, jaką jest konfederacja, do której zmierza odnoszące zwycięstwa wyborcze partia Nowy Sojusz Flamandzki. Taki model ustrojowy może być atrakcyjny dla małych narodów, które szukają drogi do uzyskania większej autonomii, bądź też do realizacji własnych ambicji państwowych. 

 

Planowane wyniki: Wyniki badania zostaną opracowane w formie planowanych publikacji (m.in. monografii w serii „Europa w skali mikro”) oraz upowszechnione na konferencjach naukowych w kraju i za granicą.

 

*

Professor Dr. Ryszard Żelichowski

Institute of Political Studies, Polish Academy of Sciences, Section on Europe

Academic interests:

1.    States of the Dutch-language area

2.    Small European states (Western Europe) and special territories

 

Research task for the years 2016 - 2017

Islands and the influx of refugees (coordination Prof. R. Żelichowski)

*

Description:

The next stage of research on small European states and special territories will focus on European Islands in the Mediterranean, which play an important role in such a dramatic process, which is the mass migration of the population from the territories divided by the wars in Africa, or the Middle East. The ideal way to reach Europe is a journey through the Greek Islands and Italy (the most famous is Lampedusa) or some European overseas territories (e.g.. Ceuta and Mellila). It will be explored, what impact these migrations are having on the communities of such specific areas as small European Islands, as well as for the European Union as a whole.

Studies on the Islands will be carried out in cooperation with PhD students and their academic tutors from Institute of Political Studies and Collegium Civitas and the of Political Geography at the Department of Geography and Regional Studies at the University of Lodz.

 

The study on the evolution of the federal system of the Kingdom of Belgium will be another subject of the academic research of our team. We will focus on the Flemish Region, part of the Belgian Federation. Although this area does not fit the definition of the special territory, the decentralization processes taking place in Belgium allow to observe and analyze the birth of a new structure - the Confederation, which is the ultimate goal of the gaining popularity Flemish political party, the New Flemish Alliance. Such political model may be attractive for small nations, which are looking for the ways to gain more autonomy, or to satisfy their own ambitions.

 

The findings of this project will be presented during conferences organized by the participants in the project.

 

Publikacje/Publication:

 Książki/Books:

1. Baarle Nassau-Hertog, Seria „Europa w skali mikro”, ISP PAN, Warszawa 2015, ss. 433.

2. Stosunki polsko-holenderskie w Europie pojałtańskiej, ISP PAN, Warszawa 2014, ss. 765.

3. Stosunki polsko-holenderskie w Europie powersalskiej, ISP PAN, Warszawa 2012, ss. 310.

4. Gibraltar, Seria „Europa w skali mikro”, TRIO, Warszawa 2012, ss. 284.

Książki pod redakcją/Books edited:

1.  Współpraca transgraniczna – Euroregiony (red. i wstęp R. Żelichowski), ISP PAN, Warszawa 2016, ss. 242.

2.  Wyspy Unii Europejskiej. Bogactwo czy balast? , Serie „Małe państwa, regiony i wyspy Europy”, (red. i wstęp Ryszard Żelichowski), ISP PAN, Warszawa 2014, ss. 382.

3.  Polityka światowa. Wybrane problemy, Biblioteka Doktoranta, nr 3 (red. i wstęp R. Żelichowski), ISP PAN, Warszawa 2013, ss. 231.

4.  The Netherlands and Poland: Historical Background and Contemporary Developments,(red. Duco Hellema, Bert van der Zwaan, Ryszard Żelichowski), Republic of Letters, Warszawa-Haga 2012, ss. 526.

5.  Ideologie – Państwa-Społeczeństwa, Biblioteka Doktoranta, nr 2 (red. i wstęp R. Żelichowski), ISP PAN, Warszawa 2011, ss. 260

6.  Pierwsza pięciolatka. Małe państwa Europy Środkowo-Wschodniej w Unii Europejskiej, (red. i wstęp R. Żelichowski), ISP PAN, Warszawa 2010, ss. 268.

7.  Terytoria zamorskie Wielkiej Brytanii, Francji, Niderlandów  oraz europejskie terytoria specjalne a Unia Europejska,(red. i wstęp R. Żelichowskiego), ISP PAN, Warszawa 2011, ss. 23.

8.  ISP PAN 20 lat później (pod red. Wojciech Materski, Ryszard Żelichowski), ISP PAN, Warszawa 2010, ss. 735.

9.  Świat i Polska wobec globalnych wyzwań. Wybrane problemy, Biblioteka Doktoranta, nr 1 (red. i wstęp R. Żelichowski), ISP PAN, Warszawa 2009, ss. 461.

10. Małe państwa Europy Zachodniej i terytoria o statusie specjalnym. Ich rola i  miejsce w Unii Europejskiej, (red. i wstęp R. Żelichowski), ISP PAN, Warszawa 2008, ss. 210 

 

Rozdziały w pracach zbiorowych/Chapters in collected works:

 

1. „Nowy ład na Antylach Holenderskich, (w:) ” Acta Universitatis Lodziensis. Folia Geopraphica Socio-Oeconomica” 2015, nr 17, ss. 251-273.

2. Nissologia – nauka o wyspach”, (w:) Wyspy Unii Europejskiej. Bogactwo czy balast? (red. I wstęp Ryszard Żelichowski), ISP PAN, Warszawa 2014, s. 13-28.

3. From Brzeziny to Tuschinski Theaters. In memory of Abraham I. Tuschinski (1886-1942)”, (w:) The Low Countries/Lage Landen”, Editors Wilken Engelbrecht & Muriel Waterlot, KUL, Lublin 2013, s. 145-156.

4. ”Spatial range of European integration. Global Aspects” (współautor Stefan Kałuski), (w:) The Eastern Dimension of the United Europe. Historical, Political and Cultural Conditions of the European East-West Relations, “Region and Regionalism, No. 11, Vol. 1, Łódź-Opole 2013, s. 11-28

5. „Media w Królestwie Niderlandów: szkic o historii i czasach współczesnych”, (w:) Systemy medialne w XXI wieku, Wspólne czy różne drogi rozwoju, red. Janusz W. Adamowski, Alicja Jaskiernia, seria Media początku XX wieku, Instytut Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2012, s. 83-104.

6. “Neutral Moresnet and Amikejo: The Forgotten Children of the Congress of Vienna”, (w:) Amikejo, a series of exhibitions AT Laboratorio 987, Museo de Arte Contemporįneo de Castilla z León, MUSAC, Spain, ed. by Latitudes (Max Andrews & Marianna Cįnepa Luna), Mousse Publishing, León 2012, s. 31-53.

7. “Crises in the Brussles-Capital-region. Will Belgium survive 2011? (w:) Historical Regions in the Structures of European Union, “Region and Regionalism” 2011, No. 10, Vol. 2, s. 69-84

8. „Nowy rozdział w stosunkach pomiędzy Królestwem Niderlandów  i Antylami Holenderskimi a Unią Europejską (w:) Terytoria zamorskie Wielkiej Brytanii, Francji, Niderlandów  oraz europejskie terytoria specjalne a Unia Europejska, (pod red. R. Żelichowskiego), ISP PAN, Warszawa 2011, s. 79-108

9. Parlament Europejski wobec outsiderów - przypadek Gibraltaru” (w:) Parlament Europejski po Traktacie z Lizbony, pod red. J.M. Fiszera, ISP PAN, Warszawa 2011, s. 101 – 111

10. „Gibraltar – wielki mały problem Unii Europejskiej, (w:) Pierwsza pięciolatka. Małe państwa Europy Środkowo-Wschodniej w Unii Europejskiej (red. i wstęp R. Żelichowski), ISP PAN, Warszawa 2010, s. 234-267.

11. „Is a State within the state possibile? Neutral Moresnet and Baarle-Nassau/Baarle-Hertog – two cases of struggle for existence on the territory of the Kingdom of the Neherlands” (w:) Historical Regions Divided by the Borders. Cultural G\heritage and Multicultural Cities, “Region and Regionalism” 2009, No. 2, Vol. 2, 211-220.

12. „Co z tą Belgią” (w:) Polska w Unii Europejskiej. Aspekty polityczne, międzynarodowe,  społeczno-gospodarcze i wojskowe (pod red. J.M. Fiszera, ISP PAN, Warszawa 2009, s. 320-356

13. „Europejska układanka Baarle-Hertog/Baarle-Nassau” (w:) „Małe państwa Europy Zachodniej i terytoria o statusie specjalnym. Ich rola i  miejsce w Unii Europejskiej” (red. i wstęp R. Żelichowski), ISP PAN, Warszawa 2008, s. 163-186

14. Polska i jej problemy w niderlandzko-języcznych środkach masowego przekazu przed i po akcesji do Unii Europejskiej (w:) Polska-Unia Europejska-Świat. Wybrane problemy, Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, 2007, s. 93-115

15. „Dyplomacja kulturalna na froncie zimnej wojny. Polska Ludowa kontra Królestwo Holandii” (w:) Polska dyplomacja kulturalna po roku 1918. Osiągnięcia, potrzeby, perspektywy (red. Adam Koseski, Andrzej Stawarz), Warszawa-Pułtusk 2006, s.127-143

 

Artykuły/Articles:

1. „Granica miękka jak skała”, ”Studia z Geografii Politycznej i Historycznej” 2015, nr 4, s. 141-167.   

2. „Flandria w XX wieku. Region państwa federalnego, czy państwo konfederacji?, „Myśl Ekonomiczna i Polityczna” 2015, nr 4, s. 294-320.

3. „Polska kołyska na holenderskim dworze. Przyczynek do roli daru w stosunkach międzynarodowych w dwudziestoleciu międzywojennym”, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2013, nr 1, s. 91-110.

4.    “Holenderska historiografia wobec wydarzeń 1939 roku”, „Dzieje Najnowsze” 2009, nr 3, s. 207-218

5.    Neutralny Moresnet - zapomniane dziecko Kongresu Wiedeńskiego”,  „Dzieje Najnowsze” 2007, nr 2, s. 3-24

6.    „Akcja rekrutacyjna wśród polskich żołnierzy i „dipisów” do pracy w kopalniach holenderskich w latach 1945-1948”, „Przegląd Polonijny” 2006, nr 2 (współaut. C. van Wageningen), s. 5-34

7.    „Polsko-holenderskie stosunki polityczne w latach 1945-1970. Widziane z Hagi”, „Studia Polityczne” 2004, nr 15, s. 233-260

8.    „Operacja <<Dzień Narodzin>>. Powstanie gruzińskie w 1945 roku na holenderskiej wyspie Texel”, „Pro Georgia” 2004, nr 11, s. 95-111

 

Inne zainteresowania naukowe – varsavianistyka/Other subjects – History of Warsaw:

1. R. Żelichowski, W. Materski, Zwyczajny 1934. Polska na zdjęciach Willema van de Polla, DSH, Warszawa 2014, ss.206.

2. R. Żelichowski , J. Zieliński (współaut.), Album 125 lat Wodociągów Warszawskich 1886-2011, MPWiK Warszawa 2011, ss. 208 + 12 il., tam tekst: R. Żelichowski, „Podziemna rewolucja”, s. 3-110.

3. ”Pełniący obowiązki…” – Sokrates Starynkiewicz w Warszawie. Sesje Varsavianistyczne, Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy, Biblioteka Główna Województwa Mazowieckiego,  Warszawa 2011, s. 45-76.

4. „Dzieje Warszawy w twórczości naukowej Stefana Kieniewicza” (w:) Stefan Kieniewicz i jego dziedzictwo w polskiej historiografii, pod red. Andrzeja Szwarca, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2010, s. 130-151.

5. „Lindley Wirken in Warschau“ (w:) Konstrukteur des Fortschritts - William Lindley in Hamburg und Europa (1808 –1900),         William Lindley – Leben und Wirken in Europa, HafenCity Universitaet Hamburg, Hamburg 2008, s. 276-289.

*

Zadanie statutowe zrealizowane w ISP PAN w latach 2014 - 2015

 

Tytuł: „Euroregiony, stan obecny i perspektywy” (koordynacja i kierownictwo prof. R. Żelichowski).

Cel zadania:

Celem tego zadania było zbadanie, na wybranych przykładach osiągnięć Euroregionów, zmian, jakich dokonały one w strukturach regionalnych sąsiadujących państw, gospodarce, kulturze i świadomości ich mieszkańców.

Opis realizowanego zadania:

Rok 2014 skłaniał badaczy zajmujących się tematyką europejską do podsumowań minionych dziesięciu lat członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Polityka EU względem euroregionów ma dłuższą historię, a Polska uczestniczy w nich od 1991 roku.

Euroregion – to wydzielona jednostka na obszarze dwóch lub więcej państw, prowadząca współpracę transgraniczną pomiędzy regionami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw kandydujących oraz regionami ich sąsiadów.

Euroregion tworzą przedstawiciele lokalnych i regionalnych władz samorządowych, czasami także działacze społeczni i ekonomiczni regionów przygranicznych.

Działalność transgraniczną i euroregionalną regulują konwencje odpowiednich struktur międzynarodowych – Rady Europy i UE.

 

Wynik zadania:

 

W dniu 15 maja 2015 roku na konferencji zorganizowanej przez Zakład Europeistyki ISP PAN w Warszawie zaprezentowane zostały wyniki przeprowadzonych badań. Opublikowane zostały one w książce  pt. Współpraca transgraniczna – Euroregiony” (red. R. Żelichowski).

Zadanie statutowe zrealizowane w ISP PAN w latach 2010-2013

Tytuł: „Terytoria o statusie specjalnym Unii Europejskiej” (koordynacja i kierownictwo prof. R. Żelichowski)

Cel zadania:

Przeanalizowanie polityki UE wobec małych państw europejskich i terytoriów specjalnych (te drugie są w większości przypadków dziedzictwem ładu postkolonialnego). Badania te będą kontynuowane do 2015 roku.

Opis zrealizowanego zadania:

Państwa takie jak Wielka Brytania, Francja, Hiszpania, Niderlandy, Portugalia, które wchodzą w skład Unii Europejskiej, po epoce kolonialnej odziedziczyły szereg terytoriów położonych na innych kontynentach. Różne metody podejścia do tych terytoriów zaowocowały zróżnicowanymi rozwiązaniami prawnymi, które rozwiązywać miały napięcia społeczne i polityczne występujące wśród zamieszkałej tam ludności. Celem tego projektu będzie zbadanie jak państwa te z problemami tymi sobie poradziły i jakie są związki tych terytoriów, z Unią Europejską.

 Zadanie/projekt miał dwa etapy.

I. Państwa z bagażem pokolonialnym (np. Wielka Brytania, Francja, Hiszpania, Niderlandy).

II. Drugi, zmodyfikowany, przewiduje zbadanie statusu państw wysp europejskich i regionów najbardziej oddalonych w Unii Europejskiej.

Realizacja etapu I:

W 2011 zrealizowana została pierwsza faza zadania. Jej podsumowaniem była III konferencja naukowa p.t. Terytoria zamorskie Wielkiej Brytanii, Francji, Niderlandów  oraz europejskie terytoria specjalne a Unia Europejska.

 

Opis najważniejszych wyników:

Przy realizacji zadania badawczego Zakład Europeistyki nawiązał bliższą współpracę z Zakładem Geografii Politycznej w Katedrze Geografii Politycznej i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Łódzkiego. Współpraca ta zaowocowała wspólną konferencją, w wyniku której powstała ważna i pionierska na polskim rynku publikacja pt. Terytoria zamorskie Wielkiej Brytanii, Francji, Niderlandów oraz europejskie terytoria specjalne a Unia Europejska (pod redakcją Ryszarda Żelichowskiego).

Wykorzystanie uzyskanych wyników:

Dorobek zespołu zajmującego się w Zakładzie Europeistyki problematyką małych państw i terytoriów specjalnych UE umożliwił nawiązanie współpracy z innymi ośrodkami akademickimi w kraju (Uniwersytet Łódzki i Uniwersytet Warszawski) oraz z Islands & Small States Institute Uniwersytetu Maltańskiego. Kontakty te umożliwią nadanie zadaniu badawczemu charakteru interdyscyplinarnego oraz międzynarodowego.

 

Realizacja etapu II:

Zakończyły się przygotowania do realizacji drugiego etapu, który przewiduje konferencję poświęconą wymiarowi Śródziemnomorskiemu, widzianemu z pozycji wysp, małych państw i terytoriów specjalnych tego regionu. Razem z Zakładem Geografii Politycznej w Katedrze Geografii Politycznej i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Łódzkiego przygotowana została konferencja p.t. „Wyspy Unii Europejskiej – bogactwo czy balast?”, zaplanowana na 17 maja 2013 roku.

Konferencja przewidywała część międzynarodową a spikerem będzie dr Stefano Moncada z Uniwersytetu na Malcie, który przedstawi zakończone i opublikowane w 2009 roku badanie na temat 28 wysp europejskich, w tym tylko jednej z naszego regionu – w Estonii. Konferencja stawia sobie za cel odpowiedź na pytanie jak w EU radzą sobie wyspy będące na peryferiach dużych organizmów państwowych. EU przygotowała szereg programów, które mają za zadanie wyrównanie szans rozwojowych wysp i stwarzających ramy dla działalności gospodarczej ich mieszkańców.

*

 

Międzynarodowy projekt badawczy 2009-2011

 

W 2009 roku z inspiracji prof. Duco A. Hellemy z Uniwersytetu w Utrechcie powstał projekt przedstawienie międzynarodowemu czytelnikowi całokształtu stosunków polsko-holenderskich w opracowaniu dwóch zespołów badawczych wyłonionych w Niderlandach i Polsce. Koordynatorem ze strony holenderskiej został prof. D. Hellema, ze strony Polski prof. Ryszard Żelichowski (ISP PAN odegrał rolę ośrodka wiodącego).

W wyniku prac wyłoniony został polsko-holenderski zespół redakcyjny książki The Netherlands and Poland: Historical Background and Contemporary Developments ,(red. Duco Hellema, Bert van der Zwaan, Ryszard Żelichowski), Warszawa-Haga 2012, ss. 314). Wydania podjęło się wydawnictwo Republic of Letters z Utrechtu.

Przygotowana  w języku angielskim publikacja zawarła pełny przegląd stosunków pomiędzy Polską i Niderlandami na przestrzeni wieków. Książka sfinansowana została całkowicie przez holenderskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych.

W publikacji wzięło udział czternastu autorów, po siedmiu z każdej ze stron. Badacze, historycy i politolodzy, reprezentowali różne ośrodki naukowe w różnych krajach, a koordynatorem prac był Uniwersytet w Utrechcie i Instytut Studiów Politycznych PAN.

Książka ukazała się w 90-rocznicą nawiązania stosunków dyplomatycznych pomiędzy Rzeczypospolitą Polska i Królestwem Niderlandów.